NGƯỜI GIÀ CHIÊM NGHIỆM (154)

Dinh Đ L
NGƯỜI GIÀ CHIÊM NGHIỆM (154)
 
ĐIỀM GỞ
Bài trước tôi viết về cái “đệ nhất cộng hòa”, thế là có người tức, bảo sao lại đụng vào cái thây ma mà họ vẫn tôn thờ! Mặc kệ. Tôi thích thì tôi viết, ai không thích thì đừng đọc.
 
Trước khi kết thúc mấy thông tin về cái “Đệ nhất CH”, cũng nên nói một chút về những “điềm gở” mà cái “Đệ nhất CH” đã gặp phải, kết thúc bằng sự sụp đổ của “Đệ nhất”, mấy năm sau cái “Đệ nhị” ra đời cũng chẳng tồn tại được bao lâu.
 
Cái Dinh Độc lập, sau khi thống nhất đất nước, chính quyền mới đặt cho nó cái tên là Dinh Thống nhất. Nguyên thủy đây là dinh Norodom, do người Pháp xây và để vinh danh ông vua của Khmer nên đặt cho nó cái tên như vậy.
 
Dinh Norodom phải xây trong 12 năm mới xong, người đặt viên đá đầu tiên là Thống đốc Nam kỳ, tên Lagrandiere. Dinh này vẫn do Pháp cai quản mãi đến ngày 7/9/1954, Cao ủy Pháp tại Đông dương khi đó là đại tướng Paul Ely mới trao trả cho Ngô Đình Diệm, thời đó mới là Thủ tướng của cái “Quốc gia Việt Nam”.
 
Sau khi Ngô Đình Diệm lên làm Tổng thống (1954-1963), ông ta cho phá dinh có tên ông vua Khmer, mời kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế và xây dựng dinh mới. Câu chuyện thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thì dài dòng lắm. Song có một chuyện là khi dinh chưa hoàn chỉnh thì đã bị hai phi công của chính quân đội VNCH thả bom làm sạt một bên dinh. Trong vụ đánh bom đó, Lệ Xuân bị thương ở mặt, nghe đâu phải sang Nhật vá víu lại nên không còn dấu vết, một bà “osin” của Lệ Xuân bị chết.
 
Bây giờ ta đứng từ cổng dinh nhìn vào, thấy những đoạn bê-tông ngắn có hình như từng đoạn trúc, có người bảo đó là những lóng xương nối lại với nhau, từ nền dinh lên đến sân thượng, với chiều dài tổng cộng khoảng 26 m. Người ta gọi lối kiến trúc đó là CLAUSTRAS, một thuật ngữ kiến trúc chẳng biết dịch ra làm sao?
 
Một lần Ngô Đình Diệm nghe một kiến trúc sư nổi tiếng thưa: “Thưa Tổng thống, claustras này chồng lên nhau 3 tầng, mỗi tầng có 3 đốt, vị chi là 9 đốt. Theo quan niệm văn hóa Á Đông thì ‘chín’ tức là ‘cửu’, tức là ‘cửu trùng’, xưa tượng trưng cho vua chúa. Nay ‘cửu’ ở đây tượng trưng cho đức độ, tài năng và uy quyền của Tổng thống, của vị nguyên thủ quốc gia”.
 
Thực tế, không phải mỗi tầng có 3 đốt, trước đây đã có người dành cả hai ngày ra đếm vẫn không phải 9 đốt. Thực tế, tính theo chiều dọc có 12 ô, mỗi ô có 12 đốt giống xương đốt ngón tay và có 9 cái lỗ; có người bảo đó là 9 cái mồm dọc, kẻ độc mồm độc miệng thì bảo đó là 9 cái “của trời cho của phụ nữ”, vì nơi đây các tướng tá thời đó thường đưa gái đẹp về hành lạc.
 
Bản khái toán chi phí ban đầu là 18 triệu đồng, khi hoàn tất thì chi phí đã lên tới 700 triệu đồng (thời giá giai đoạn năm 1954-1956). Sau khi sửa chữa lại và làm nội thất, đến ngày 31 tháng 10 năm 1966 Nguyện Văn Thiệu tổ chức cắt băng khánh thành, mở đầu cho cái “Đệ nhị cộng hòa”.
 
Cái chữ “cửu” thật là tai hại, kiến trúc sư bảo đó là “cửu trùng” tức là chín bậc, nơi vua chúa ngồi. Cũng như ông Đặng Trần Côn, trong Chinh phụ ngâm có câu:
 
“Cửu trùng án kiếm khởi dương tịch.
Bán dạ phi hịch truyền tướng quân”
 
Bà Đoàn Thị Điểm đã dịch câu thơ trên thành:
“Chín lần gươm báu trao tay.
Nửa đêm truyền hịch định ngày xuất chinh”.
 
Song, với cái đệ nhất và đệ nhị cộng hòa, chữ “cửu” không phải là “cửu trùng” (chín bậc) mà là “cửu tuyền” (chín suối). Gia đình họ Ngô cầm quyền đúng 9 năm (1954-1963) thì bị đồng hội đồng thuyền giết chết, đến cái đệ nhị cộng hòa cũng chỉ tồn tại được đúng 9 năm (1966-1975) thì sụp đổ. Vậy đó chính xác là “cửu tuyền”! Người Hoa (kể cả người Việt) bao giờ cũng thích số 9, như bảng số xe 9 nút là có giá lắm. Song cứ như câu chuyện trên thì bạn có còn thích số 9 (cửu) nữa không?
 
Cái “Đệ nhất cộng hòa” dựa vào ngoại bang, một khi đã bị ngoại bang ghét thì tiêu vong! Cái “Đệ nhị cộng hòa” cũng lại dựa vào ngoại bang, một khi bị ngoại bang bỏ rơi thì sụp đổ! Đó là những bài học nhỡn tiền!
 
Cái “Dinh độc lập” ngày xưa ấy, bây giờ chỉ còn là di tích của một giai đoạn lịch sử của nước nhà. Giai đoạn ấy có thể nói là “Một thời hãnh tiến, một thời suy vong” như tên một cuốn sách của nhà báo Lý Nhân./.
 
Hình trong bài: Dinh Độc lập
Ngày 24/3/2020
Ph. T. Kh.

Add a Comment

Your email address will not be published.