Cypripedium calceolus var pubescens

Bìa Lan châu á

LAN CHÂU Á – CHƯƠNG I – GIỚI THIỆU

Họ hàng nhà lan thật rộng lớn, người ta thống kê được khoảng 25.000 loài, đây là một thứ cây trải rộng khắp các châu lục.

Có thể tìm thấy những cây lan ở những nơi hoang dã trong rừng nhiệt đới, trên các sườn núi đá lộ thiên, chúng cũng có thể bò lan trên các tảng đá cao hơn ngọn sóng, trên rìa sa mạc, ở chân ngọn núi Himalayas – thậm chí ở cả vành đai bắc cực.

Lần đầu tiên cây lan được đưa vào Anh quốc, ở thế kỷ mười chín, tác giả của cuốn Botanical Register đã lưu ý: “Nuôi trồng các loài ký sinh đến từ vùng nhiệt đới phải được coi như vô vọng; vì thế nó sẽ làm cho ta thất vọng để tìm ra những loài cây khác nhau mong phù hợp với mỗi loài trong một không gian giới hạn của ngôi nhà nhiệt đới.

Tất nhiên, lan không phải là một loài ký sinh. Hầu hết chúng là loài biểu sinh (phong lan)  – các thân cây mà chúng sống trên đó chỉ là giúp cho chúng có chỗ để sinh trưởng chứ không phải là nơi cung cấp dinh dưỡng – phần còn lại là địa lan, một số trong đó sinh trưởng nơi có lá mục. Người Trung Hoa đã trồng lan từ 5000 năm trước, họ trồng Cymbidium trong chậu có đất, và trồng các cây Vanda, Aerides trong giỏ treo.

Vào năm 1613, một nhà truyền giáo đã nhìn thấy các cây lan trong chuyến đi đến Trung quốc. Ông ta gọi đó là “tiao hua”, tức là hoa treo hoặc hoa trong không gian. Ở nơi sinh trưởng của nó là Thái lan, các cây lan VandaAerides vẫn trồng trong một cái giỏ trống không và rễ của chúng cứ thòng xuống đến một, hai mét trong không khí. Đương nhiên đây là cách trồng tốt nhất.

Hoa lan cho chúng ta thấy có nhiều hình dạng và màu sắc. Có những loài lan kết cấu hoa như con bướm (Phalaenopsis, Oncidium papilio), như những mũi hài hoặc mũi giày (Paphiopedilum, Cypripedium), như những vũ nữ đang múa (Oncidium), những con nhện (Brassia), những con bọ cạp (Anachnis) và những con ong (Ophrys). Trong khi hầu hết các loài lan được nuôi trồng cho ta màu sắc  chói lọi sặc sỡ, làm cho nhiều người phải sững sờ thì một lượng lớn loài lan trong tự nhiên lại khiêm tốn, và trong số đó nhiều khi phải dùng đến kính “lúp” mới nhận ra vẻ đẹp của nó.

Hoa lan có nghĩa là những vật khác nhau (different things) đến với những người khác nhau (diffenrent people) – chúng là sở thích riêng của các vua chúa, là những bông hoa cho những ngày đặc biệt như lễ cưới, Ngày của Mẹ chẳng hạn. Mùi hương của những bông hoa lan tạo ra nước hoa hoặc các hương vị để làm chocolate hoặc kem lạnh.

Vào kỳ Trung Cổ, mọi người ở châu Âu đều tin rằng, các cây hoa lan là loài không phân biệt được giới tính mà thường mọc ở những nơi con vật như cừu, ngựa… giao hợp với nhau. Ngày đó có một người tên là Skinner đã nói rằng Lan là đứa con trai của một nữ thần dâm dục với một người đàn ông cuồng dâm!

Cái tên Orchid (lan) được chuyển từ tiếng Hy-lạp ‘orchis’, có nghĩa là tinh hoàn, một sự kết hợp được thực hiện bởi Theophrastus (370-285 trước Công nguyên), người đã bị lôi cuốn bởi sự tương đồng giữa những củ nằm dưới đất của loài lan Mediterranean và cơ chế của loài động vật có vú. Carl Linnaeus, người xác định các dòng cây hiện nay, vẫn duy trì cái tên này của ông ấy là loài Platarum  là nguồn gốc để xác định nguồn gốc nhị thức của thực vật.

Việc trồng lan trở nên phổ biến vào thời xa xưa của các nhà thông thái và tầng lớp tiểu quý tộc trong thời đại vua Thuấn (Sung Dinasty 960-1279). Trong cuốn ‘A Treatise on Orchids of Chin Cheng’ của Chao Shih-Cheng, phát hành năm 1233, trong đó đã mô tả phương pháp trồng 22 loài lan có hoa màu trắng và đỏ tía, bao gồm Cybidium, Phaius, Calanthe. Ở miền nam tỉnh Phúc Kiến, Wang Kueihsuch đã giới thiệu một tác phẩm nổi tiếng với 32 loài lan, dưới cái tên ‘Treatise on Orchids’, phát hành năm 1247.

Hiện nay trên thế giới người ta viết khá nhiều về các giống lan như Cattleya, OdontoglossumMiltonia, đó là những giống lan xuất xứ từ Nam Mỹ, rồi CymbidiumPaphiopedilum xuất xứ từ vùng cao nhiệt đới của châu Á. Cũng có những giống rất thích nghi với khí hậu á nhiệt đới. Những giống lan như thế được phát triển tốt ở châu Âu, Mỹ và Australia. Trong thị trường hoa lan ngày nay, người ta thấy nhiều loại hoa lan khác nhau – Dendrobium, Vanda, Oncidium và lan bọ cạp được nuôi trồng ở Singapore, Malaysia và Thailand.

Song trong cuốn sách này chúng ta sẽ tiếp cận với các giống lan sinh trưởng ở vùng thấp của khu vực nhiệt đới và là các giống lan đẹp nhất trong họ hàng nhà lan./.

Hình trong bài: Lan Cypripedium calceolus var pubescens

Add a Comment

Your email address will not be published.